سه تن از استادان من كه هر يك از ستارگان قدر اوّل آسمان علوم و معارف بوده‌اند - آيات عظام : حاج ميرزا ابو الحسن شعرانى ، حاج ميرزا احمد آشتيانى ، حاج ميرزا مهدى الهى قمشه‌اى - رضوان اللّه عليهم - قانون طبّ بو على را تدريس مىفرمودند ، و جناب آقاى آشتيانى در آن تبحّرى شگفت داشت ، و مىفرمود كه قدماء ميمون را مىشكافتند و با تشريح آن از كالبد انسان خبر مىدادند . نگارنده چند سال طب را در محضر اعلاى استاد علامه ذو الفنون شعرانى به همان شيوه كلاسيكى پيشينيان - كه نخست قانونچه محمد بن محمود چغمينى و پس از آن شرح اسباب معروف به شرح نفيس ، و سپس يك دوره كامل تشريح ، و بعد از آن قانون شيخ و در عرض آن كتب طبّى ديگر متعارف بود و تدريس مىشد - تتلمذ كرده است ، و صحف و رسائل عديده در طب و تشريح و معاجم طبّى از مخطوط و مطبوع به تازى و پارسى و فرانسوى با توفيقات الهى تحصيل كرده است . استاد در آغاز نخستين جلسه درس قانونچه فرموده است : آقا ، در حوزه‌هاى علمى ما كتب طب مانند ديگر رشته‌هاى علوم تدريس مىشد ، و علماى ما در علم شريف طب نيز دست داشته‌اند . يك عالم دينى در فهم بسيارى از اخبار و حلّ و درك كثيرى از مسائل فقهى از قبيل حدود و ديات به طب و تشريح آن نيازمند است - آنگاه انگشت شهادتش را در زير جانب راست فكّ اسفلش نهاد و به مطايبت گفت : - آخوند بايد به تشريح آشنا باشد كه لااقل بداند مثلا كليه او در اينجا آويزان نيست . از خاطرات خوشى كه در جلسه‌هاى درس تشريح در محضر انورش داشته‌ايم جلوه‌گريهاى خاصّ كريمهء فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ « 1 » در مرئى و منظر ما بوده است ، چنان كه خود جناب شيخ رئيس در پايان تشريح عضل رأس به ذكر همين كريمه تبرك جسته است و به قلم آورده است كه فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ . « 2 » از اين لذات معنوى در درسهاى هيئت و علم فلك نيز در پيشگاه جانفزا و

--> ( 1 ) - سورهء مؤمنون ( 23 ) : 15 . ( 2 ) - « قانون » ص 31 ، چاپ رحلى .